Unia Europejska przyjęła 31 maja 2024 r. kompleksowy pakiet przepisów AML/CFT, który rewolucjonizuje walkę z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Polska ma czas do 10 lipca 2027 r. na transpozycję AMLD6 do krajowego prawa. Nowe regulacje obejmą m.in. piłkarzy, agencje pi
Pakiet przepisów UE dotyczący przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu opiera się na czterech kluczowych instrumentach prawnych. Pierwszy z nich to AMLR - Rozporządzenie (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r., które ma charakter bezpośrednio stosowalny we wszystkich państwach członkowskich. Dokument ten zawiera zharmonizowane zasady dla podmiotów obowiązanych i nie wymaga transpozycji do krajowych porządków prawnych.
Drugi instrument to AMLD6 Preventive - Dyrektywa (UE) 2024/1640 z 31 maja 2024 r., która weszła w życie 9 lipca 2024 r. Ta regulacja ma charakter prewencyjny i wymaga implementacji do ustawodawstwa krajowego państw członkowskich. Trzeci element pakietu stanowi AMLD6 Criminal - Dyrektywa (UE) 2018/1673, która weszła w życie 3 grudnia 2020 r. i zawiera zharmonizowane przepisy karne dotyczące prania pieniędzy. Czwarty filar to rozporządzenie dotyczące AMLA, które powołuje do życia unijny urząd ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy z siedzibą we Frankfurcie.
Główny termin transpozycji dyrektywy AMLD6 Preventive do polskiego prawa przypada na 10 lipca 2027 r. Jednak ustawodawca unijny przewidział również szereg terminów pośrednich dla poszczególnych elementów nowych regulacji. Już 10 lipca 2025 r. państwa członkowskie muszą zapewnić dostęp do Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (BO Register).
Rok później, 10 lipca 2026 r., wejdą w życie szczegółowe przepisy dotyczące funkcjonowania BO Register. Najpóźniejszy termin implementacji dotyczy przepisów związanych z nieruchomościami - te muszą zostać wdrożone do 10 lipca 2029 r. W 2024 r. rozpoczęły się w Polsce prace nad projektami zmian polskich regulacji, które mają na celu dostosowanie ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdzialaniu praniu pieniędzy do wymogów unijnych.
Pakiet AML/CFT znacząco rozszerza katalog podmiotów zobligowanych do przestrzegania przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Obok tradycyjnych instytucji finansowych, takich jak banki, towarzystwa ubezpieczeniowe i fundusze inwestycyjne, nowe regulacje obejmą również prawników, notariuszy, adwokatów oraz doradców podatkowych.
Do grona podmiotów obowiązanych dołączają także pośrednicy nieruchomości, dealerzy złota i kamieni szlachetnych oraz handlarze dziełami sztuki. Istotnym novum jest objęcie regulacjami dostawców usług w zakresie aktywów wirtualnych (CASPs), platform crowdfundingowych oraz - co stanowi bezprecedensowe rozwiązanie - piłkarzy i agencji piłkarskich. Ta ostatnia kategoria została dodana w odpowiedzi na rosnące ryzyko wykorzystywania transferów piłkarskich do prania pieniędzy.
Polskie podmioty obowiązane muszą przygotować się na szereg istotnych zmian operacyjnych. Najważniejszą z nich jest wprowadzenie jednolitego limitu transakcji gotówkowych w całej Unii Europejskiej na poziomie 10 000 EUR. Ta harmonizacja ma na celu wyeliminowanie możliwości obchodzenia krajowych ograniczeń poprzez dokonywanie transakcji w różnych państwach członkowskich.
Nowe przepisy wprowadzają również rozszerzoną definicję podmiotu obowiązanego, co oznacza, że więcej przedsiębiorców będzie musiało wdrożyć procedury compliance AML/CFT. Wzmocnione wymagania KYC (Know Your Customer) będą obowiązywać szczególnie w przypadku relacji biznesowych wysokiego ryzyka. Polskie instytucje będą musiały także zapewnić integrację z unijnym BO Register, który połączy krajowe rejestry beneficjentów rzeczywistych w jeden system dostępny w skali całej UE.
AMLD6 Preventive wprowadza surowy reżim sankcyjny za naruszenie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Instytucje kredytowe i finansowe mogą zostać obciążone karami finansowymi do 10 mln EUR lub - jeśli ta kwota jest wyższa - do 10% rocznego obrotu podmiotu. W przypadku osób fizycznych maksymalna sankcja wynosi 5 mln EUR.
Oprócz kar pieniężnych organy nadzorcze mogą zastosować również sankcje administracyjne, takie jak zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiotach obowiązanych czy cofnięcie zezwoleń na prowadzenie działalności. System sankcji ma charakter proporcjonalny i uwzględnia wagę naruszenia, jego czas trwania, stopień winy oraz działania naprawcze podjęte przez podmiot obowiązany. Kary mogą być publikowane, co stanowi dodatkowy element odstraszający i reputacyjny.
Dyrektywa AMLD6 Criminal harmonizuje przepisy karne dotyczące prania pieniędzy w całej Unii Europejskiej. Wprowadza ona zharmonizowaną listę 22 przestępstw bazowych (predicate offences), z których pochodzą środki podlegające praniu. Istotnym elementem jest kryminalizacja samoprania (self-laundering), czyli sytuacji, w której sprawca przestępstwa bazowego sam dokonuje prania uzyskanych w ten sposób środków.
Dyrektywa penalizuje również pomocnictwo i podżeganie do prania pieniędzy oraz wprowadza odpowiedzialność osób prawnych za tego typu czyny. Za pranie pieniędzy na dużą skalę przewidziana jest kara minimum 4 lat pozbawienia wolności. Regulacje określają także zasady konfiskaty mienia pochodzącego z przestępstwa oraz kwestie jurysdykcji międzynarodowej w sprawach o pranie pieniędzy o charakterze transgranicznym. AMLD6 Criminal weszła w życie 3 grudnia 2020 r., a termin jej transpozycji minął 3 czerwca 2021 r.
Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA) z siedzibą we Frankfurcie stanowi centralny element nowej architektury nadzorczej UE w zakresie AML/CFT. Od 2028 r. AMLA będzie sprawować bezpośredni nadzór nad 40 największymi instytucjami finansowymi w Unii Europejskiej, które ze względu na skalę działalności i profil ryzyka zostały uznane za kluczowe dla systemu finansowego.
AMLA będzie również koordynować współpracę między krajowymi jednostkami analityki finansowej (FIU - Financial Intelligence Units), którą w Polsce jest Generalny Inspektor Informacji Finansowej. Urząd otrzyma uprawnienia do przeprowadzania inspekcji, wydawania wiążących wytycznych oraz nakładania sankcji na podmioty nadzorowane. Polskie banki mogące znaleźć się w grupie 40 instytucji podlegających bezpośredniemu nadzorowi AMLA nie zostały jeszcze oficjalnie określone. Utworzenie AMLA ma zapewnić spójne stosowanie przepisów AML/CFT w całej Unii Europejskiej i wyeliminować różnice w poziomie nadzoru między państwami członkowskimi.
Dyskusja