FATF plenum lutego 2026: Papua Nowa Gwinea i Kuwejt na szarej liście. Co to oznacza dla polskich instytucji obowiązanych

Najważniejsze fakty

• Plenum FATF odbyło się w dniach 9-13 lutego 2026 r. – było to piąte spotkanie plenarne pod prezydencją Meksyku.
• Papua Nowa Gwinea i Kuwejt zostały dodane do szarej listy FATF (Increased Monitoring) w lutym 2026 r.
• Z szarej listy nie usunięto żadnego kraju podczas lutowego plenum 2026 r.
• Czarna lista FATF pozostała bez zmian w lutym 2026 r.
• Prezydent FATF do 30 czerwca 2026 r. to Elisa de Anda Madrazo (Meksyk).
• Nowym prezydentem FATF od 30 czerwca 2026 r. zostanie Giles Thomson (Wielka Brytania) – kadencja 2026-2028.
• Polska nie figuruje na żadnej z list FATF i jest pełnoprawnym członkiem organizacji od 2013 r.
• FATF zatwierdziło trzy kluczowe publikacje: raport o oszustwach cyberprzestępczych, raport o offshore VASP (marzec 2026) oraz raport o stablecoinach i unhosted wallets (marzec 2026).
• Polskie instytucje obowiązane muszą zaktualizować screening lists i włączyć Papuę Nową Gwineę oraz Kuwejt do listy zwiększonego ryzyka.
• Szara lista FATF liczy około 25 jurysdykcji po zmianach lutowych 2026 r.

Plenum FATF luty 2026 – kluczowe decyzje

Piąte posiedzenie plenarne FATF pod prezydencją Meksyku odbyło się w dniach 9-13 lutego 2026 r. Podczas obrad podjęto decyzje o modyfikacji listy jurysdykcji podlegających zwiększonemu monitoringowi. Papua Nowa Gwinea i Kuwejt zostały dodane do szarej listy FATF, co oznacza zobowiązanie tych krajów do rozwiązania zidentyfikowanych braków strategicznych w systemach przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) w konkretnych ramach czasowych. Czarna lista FATF (High-Risk Jurisdictions) pozostała bez zmian – nadal obejmuje głównie Iran i Koreę Północną jako kraje ze znaczącymi i strategicznymi brakami w systemach AML/CFT, które nie poczynią postępów w naprawie. Z szarej listy nie usunięto żadnego kraju w lutym 2026 r., co wskazuje, że dotychczasowe jurysdykcje kontynuują proces wdrażania wymaganych reform. Kolejne plenum FATF zaplanowano na czerwiec 2026 r., podczas którego nastąpi oficjalna zmiana prezydencji. Elisa de Anda Madrazo z Meksyku pełni funkcję prezydenta FATF do 30 czerwca 2026 r., natomiast Giles Thomson z Wielkiej Brytanii obejmie stanowisko prezydenta FATF na lata 2026-2028.

Papua Nowa Gwinea i Kuwejt – dlaczego trafiły na szarą listę

Szara lista FATF (Increased Monitoring) to katalog krajów zobowiązanych do rozwiązania zidentyfikowanych braków strategicznych w systemach AML/CFT. Umieszczenie Papui Nowej Gwinei i Kuwejtu na szarej liście oznacza, że FATF zidentyfikowała w tych jurysdykcjach konkretne słabości wymagające naprawy w określonych ramach czasowych. Kraje na szarej liście aktywnie współpracują z FATF i regionalnymi organami (FSRBs) w celu wdrożenia niezbędnych reform. Zwiększony monitoring nie oznacza wykluczenia z globalnego systemu finansowego – jest to proces naprawczy wymagający wzmocnionych środków należytej staranności ze strony instytucji finansowych na całym świecie. Szara lista FATF liczy obecnie około 25 jurysdykcji po zmianach wprowadzonych w lutym 2026 r. Według analiz EY, w Polsce funkcjonuje wiele mitów dotyczących szarej listy FATF, w tym błędne przekonanie, że wymaga ona całkowitego unikania transakcji z krajów objętych monitoringiem. Realnie szara lista nie wymaga boycottowania transakcji – wymaga natomiast stosowania wzmocnionych procedur due diligence.

Czym różnią się czarna i szara lista FATF

Czarna lista FATF (Call for Action / High-Risk Jurisdictions) obejmuje kraje ze znaczącymi i strategicznymi brakami w systemach AML/CFT, które nie poczynią postępów w naprawie. Kraje na czarnej liście wymagają zastosowania zaostrzonych środków należytej staranności (EDD) oraz innych countermeasures, które mogą obejmować ograniczenia w transakcjach finansowych. Najczęściej na czarnej liście figurują Iran i Korea Północna. Szara lista FATF (Increased Monitoring) ma odmienny charakter – kraje zobowiązały się do rozwiązania zidentyfikowanych braków w konkretnych ramach czasowych. Wymaga to wzmocnionych środków należytej staranności, ale nie automatycznych restrykcji transakcyjnych. Zwiększony monitoring oznacza aktywną współpracę danego kraju z FATF w procesie reform systemowych. Kluczowa różnica polega na podejściu: czarna lista to sankcja za brak działań naprawczych, szara lista to proces monitorowany naprawy. Instytucje finansowe muszą dostosować poziom due diligence do charakteru ryzyka – bardziej restrykcyjny wobec czarnej listy, wzmocniony wobec szarej.

Konsekwencje dla polskich instytucji obowiązanych

Polskie instytucje obowiązane muszą niezwłocznie zaktualizować screening lists i włączyć Papuę Nową Gwineę oraz Kuwejt do katalogu jurysdykcji zwiększonego ryzyka AML/CFT. Wzmocniony monitoring transakcji z tych krajów staje się obligatoryjny zgodnie z wymogami ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Wzmocnione środki należytej staranności (EDD) wobec klientów i transakcji powiązanych z Papuą Nową Gwineą i Kuwejtem obejmują: pełną identyfikację beneficjentów rzeczywistych, szczegółową dokumentację źródła środków, regularne aktualizacje danych KYC oraz pogłębioną analizę charakteru relacji biznesowej i celu transakcji. Raportowanie podejrzanych transakcji (SAR) wobec operacji z krajów szarej listy wymaga szczególnej uwagi. Zwiększone prawdopodobieństwo konieczności złożenia SAR dotyczy transakcji nietypowych lub nieuzasadnionych ekonomicznie z Papuą Nową Gwineą i Kuwejtem. Dokładniejsza analiza ryzyka transakcyjnego powinna uwzględniać specyfikę braków systemowych zidentyfikowanych przez FATF w tych jurysdykcjach. Według ekspertów EY, w praktyce polskiej często występuje nadmierna ostrożność wobec krajów szarej listy. Kluczowe jest zrozumienie, że szara lista nie oznacza zakazu transakcji, lecz wymóg proporcjonalnego wzmocnienia procedur zgodnie z ryzykiem rzeczywistym.

Pozycja Polski w systemie FATF

Polska nie figuruje na żadnej z list FATF – ani na czarnej, ani na szarej. Polska jest pełnoprawnym członkiem FATF od 2013 r. i podlega regularnym wzajemnym ewaluacjom (Mutual Evaluations) w cyklach kilkuletnich, podczas których oceniany jest poziom zgodności polskiego systemu AML/CFT ze standardami międzynarodowymi. Polska podlega ewaluacjom systemu AML co kilka lat, zgodnie z metodyką FATF obejmującą ocenę technical compliance oraz effectiveness wdrożenia 40 Rekomendacji FATF. Wyniki ewaluacji są publikowane jako Mutual Evaluation Reports i stanowią podstawę do identyfikacji obszarów wymagających doskonalenia. Ministerstwo Finansów publikuje na portalu gov.pl/finanse informacje dotyczące działalności FATF, w tym aktualizacje list oraz wyniki polskich ewaluacji. Dostęp do oficjalnych komunikatów FATF dostępny jest również na fatf-gafi.org.

Kluczowe publikacje zatwierdzone na plenum lutowym 2026

FATF zatwierdziło trzy kluczowe publikacje podczas plenum lutowego 2026 r. Pierwsza to raport dotyczący oszustw cyberprzestępczych, zawierający globalną analizę typologii cyber-AML i metod wykorzystywanych przez przestępców do prania pieniędzy pochodzących z cyberprzestępstw. Druga publikacja to "Understanding and Mitigating the Risk of Offshore Virtual Asset Service Providers", która zostanie opublikowana w marcu 2026 r. Raport koncentruje się na offshore CASP/VASP (dostawcach usług aktywów wirtualnych działających w jurysdykcjach offshore) i identyfikuje kluczowe ryzyka związane z ich działalnością oraz środki mitygacji dla regulatorów i instytucji obowiązanych. Trzecia publikacja to "A Targeted Report on Stablecoins and Unhosted Wallets", również planowana na marzec 2026 r. Raport przedstawia najnowsze typologie ryzyk dla krypto, ze szczególnym uwzględnieniem stablecoinów oraz portfeli niekustodialnych (unhosted wallets), które stanowią rosnące wyzwanie dla systemów AML/CFT ze względu na trudności w identyfikacji beneficjentów rzeczywistych. Focus FATF na ryzykach kryptowych (stablecoiny, offshore CASP) odzwierciedla globalny trend rosnącej adopcji aktywów wirtualnych oraz potrzebę wypracowania efektywnych narzędzi nadzoru regulacyjnego w tym obszarze.

Kluczowe trendy FATF w 2026 roku

Wzmacnianie nadzoru nad beneficjentami rzeczywistymi pozostaje priorytetem FATF w 2026 r. Organizacja kładzie szczególny nacisk na transparentność struktur właścicielskich i eliminację wykorzystywania podmiotów ekranowych do celów prania pieniędzy. Współpraca transgraniczna jednostek analityki finansowej (FIU) jest intensyfikowana w ramach globalnej sieci wymiany informacji o podejrzanych transakcjach. Kluczowe trendy 2026 obejmują focus na ryzykach kryptowych, w tym regulację stablecoinów, offshore VASP oraz unhosted wallets. FATF rozwija wytyczne dotyczące stosowania "travel rule" dla transferów aktywów wirtualnych oraz wzmacnia wymogi identyfikacji i weryfikacji klientów platform kryptowalutowych. FATF konsekwentnie rozszerza katalog typologii wykorzystywanych przez przestępców, uwzględniając nowe wektory zagrożeń związane z cyfryzacją gospodarki, handlem międzynarodowym oraz wykorzystaniem nowych technologii finansowych. Instytucje obowiązane powinny na bieżąco monitorować publikacje FATF dostępne na fatf-gafi.org oraz analizy branżowe przygotowywane przez firmy doradcze (EY, ComplyAdvantage) i platformy specjalistyczne (systemaml.pl, drivenlegal.pl).