Wprowadzenie
Finansowanie nauki w Polsce stało się w ostatnich miesiącach przedmiotem otwartego sporu politycznego. W trakcie prac nad projektem budżetu na 2025 rok środowisko naukowe domagało się podniesienia dotacji NCN o 300 mln złotych i kontynuacji wzrostów w kolejnych latach.
Po oddolnej inicjatywie czołowych badaczy pod hasłem #NCNtotlen ministerstwo zdecydowało o zwiększeniu finansowania o 200 mln złotych w 2025 roku. Według ustawy budżetowej, która weszła w życie 20 stycznia 2025 roku, budżet NCN wyniósł około 1,75 mld złotych.
Premier Donald Tusk zapowiedział dodatkowo przekazanie NCN obligacji o nominalnej wartości 500 mln złotych, które Centrum otrzymało 17 grudnia 2024 roku z terminem zapadalności 2027-2034.
Spór o rok 2026
Sytuacja na 2026 rok pozostaje napięta. Rada NCN wyraziła zaniepokojenie, że przyjęty przez Radę Ministrów pod koniec sierpnia projekt ustawy budżetowej na 2026 rok nie przewiduje żadnego wzrostu finansowania badań.
Do władz publicznych skierowano apel o zwiększenie środków. Rada NCN podkreśla pilną potrzebę podniesienia finansowania o 400 mln złotych, argumentując, że bez tego system grantowy nie może się rozwijać, a szanse młodych naukowców zostaną ograniczone.
Wymiar polityczny
Spór wykracza poza arytmetykę budżetową. Pojawiały się też sygnały dotyczące przyszłości samej agencji oraz oczekiwań władz wobec większej przejrzystości jej działania. Organizacje europejskie, w tym Science Europe, wydały oświadczenia wspierające Narodowe Centrum Nauki.
Co dalej
Decyzje budżetowe na 2026 rok przesądzą, czy Polska utrzyma tempo rozwoju systemu grantowego, czy raczej cofnie się w finansowaniu badań podstawowych. Dla wielu młodych badaczy to pytanie o to, czy zostaną w kraju.
Dyskusja