Wprowadzenie
Obowiązująca ustawa o kredycie konsumenckim pochodzi z 2011 roku - z epoki sprzed smartfonów jako głównego kanału finansowego, sprzed BNPL (kup teraz, zapłać później), sprzed pożyczek w aplikacjach i sprzed mediów społecznościowych jako narzędzia oceny ryzyka. Świat finansów konsumenckich zmienił się radykalnie. Przepisy musiały nadążyć.
Projekt nowej ustawy, przygotowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, opublikowano 7 lipca 2025 roku. Od tamtej pory trwają intensywne konsultacje - z bankami, firmami pożyczkowymi, organizacjami konsumenckimi i resortami. Planowany termin wejścia w życie: 20 listopada 2026 roku.
Skąd wzięła się potrzeba nowej ustawy - dyrektywa CCD2
Nowa ustawa wdraża dwie unijne dyrektywy. Główna to dyrektywa 2023/2225 z 18 października 2023 roku - tzw. CCD2 (Consumer Credit Directive 2), która zastępuje poprzednią dyrektywę z 2008 roku. Uzupełnia ją dyrektywa 2023/2673 dotycząca umów o usługi finansowe zawieranych na odległość.
CCD2 to dyrektywa o charakterze maksymalnym - co oznacza, że kraje UE co do zasady nie mogą wprowadzać przepisów mniej ochronnych dla konsumentów niż dyrektywa. Mogą natomiast być surowsze tam, gdzie dyrektywa na to pozwala. Polska UOKiK skorzystał z tej możliwości w kilku miejscach - co wzbudziło kontrowersje sektora bankowego.
Cel: pełna harmonizacja prawa kredytu konsumenckiego w całej Unii Europejskiej. Konsument w Polsce, Niemczech i Francji ma mieć taki sam poziom ochrony - niezależnie od tego, gdzie zaciąga kredyt.
Jakie produkty obejmuje nowa ustawa - rozszerzony zakres
Stara ustawa obowiązywała tylko dla kredytów do kwoty 255 550 zł (równowartość 75 000 euro). Kredyt powyżej tej kwoty - wypadał poza zakres ustawy. To znikało już od 20 listopada 2026 roku: nowa ustawa znosi limit kwotowy, zapewniając jednolity poziom ochrony niezależnie od wysokości kredytu.
Oprócz tego nowa ustawa obejmuje nowe kategorie produktów, które dotąd były poza zakresem lub w szarej strefie regulacyjnej. Po pierwsze: umowy leasingu i najmu z opcją wykupu - jeśli konsument ma prawo lub obowiązek nabycia przedmiotu umowy. Po drugie: kredyty nieoprocentowane i bez opłat (np. BNPL - kup teraz, zapłać później). Po trzecie: kredyty w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (debety na ROR). Po czwarte: płatności odroczone - jeśli odroczenie przekracza 50 dni lub wiąże się z opłatami.
Kto jest objęty nową ustawą po stronie kredytodawców
Nowa ustawa rozszerza krąg podmiotów zobowiązanych. Nadal obowiązuje banki i SKOK-i. Obowiązuje instytucje pożyczkowe (firmy chwilówkowe, platformy pożyczkowe). Nowe: firmy leasingowe oferujące leasing konsumentom z opcją wykupu stają się "instytucjami pożyczkowymi" w rozumieniu ustawy - ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym podatkowymi (podatek bankowy).
Pośrednicy kredytowi (doradcy, porównywarki kredytów) również mają rozszerzone obowiązki informacyjne i regulacyjne.
Harmonogram prac legislacyjnych i termin wejścia w życie
Projekt UOKiK: lipiec 2025. Konsultacje publiczne i opiniowanie: jesień 2025. Konferencja uzgodnieniowa: styczeń 2026. Kolejne wersje projektu: marzec 2026 (aktualizacja po uzgodnieniach). Planowane uchwalenie przez Sejm: 2026. Termin wejścia w życie: 20 listopada 2026.
Polska jest już opóźniona w transpozycji - termin dla krajów UE upłynął 20 listopada 2025 roku. Komisja Europejska może wszcząć postępowanie o naruszenie prawa UE, ale praktycznie wszystkie kraje członkowskie mają opóźnienia z CCD2.
Ważna zasada: umowy zawarte przed 20 listopada 2026 roku nadal podlegają starej ustawie z 2011 roku. Nowe przepisy obowiązują tylko dla umów zawartych po wejściu ustawy w życie.
Podsumowanie
Nowa ustawa o kredycie konsumenckim to największa reforma prawa kredytowego w Polsce od 2011 roku. Zmienia zasady reklamy, oceny zdolności kredytowej, sankcji i zakresu ochrony konsumenckiej. Dla instytucji finansowych - nowe obowiązki i ryzyka. Dla konsumentów - więcej praw i silniejsza ochrona.
Pytanie kluczowe dla obu stron: ile czasu faktycznie zostało na wdrożenie - i czy instytucje finansowe są gotowe na rewolucję, która ma wejść w życie za kilka miesięcy?
Dyskusja