Wprowadzenie
Rok 2025 był dla amerykańskiej nauki okresem największego wstrząsu od połowy XX wieku. Administracja federalna zaczęła od lutego wygaszać już przyznane granty - najpierw w National Institutes of Health, potem w National Science Foundation.
Łącznie objęto to 5844 granty NIH oraz 1996 grantów NSF, które anulowano lub zawieszono. Zamrożono lub obcięto 2,3 mld dolarów wcześniej zatwierdzonych środków NIH i kolejne 700 mln dolarów w NSF.
To nie był wyłącznie spór budżetowy. Decyzje uderzyły w konkretne obszary badań, co czyni je przede wszystkim wydarzeniem politycznym.
Selektywne cięcia
Administracja w nieproporcjonalny sposób anulowała lub zamrażała projekty dotyczące tematów uznanych za niewygodne: dezinformacji, wahania wobec szczepień, chorób zakaźnych oraz badań nad grupami niedostatecznie reprezentowanymi. Krytycy wskazują, że kryterium nie było merytoryczne, lecz ideologiczne.
W 2025 roku liczba nowych grantów NSF spadła o około 25 procent względem średniej z poprzednich dziesięciu lat. NIH przyznał o około 24 procent mniej grantów niż średnio w poprzedniej dekadzie. NIH ograniczył też wsparcie kosztów pośrednich do 15 procent wartości grantu, podczas gdy typowo wynoszą one od 30 do 70 procent.
Odpływ kadr i projekt budżetu
Przez agencje naukowe przewinął się exodus ponad 25 tysięcy osób, w dużej części na wczesnych etapach kariery. W projekcie budżetu na rok fiskalny 2026 administracja zażądała cięciem rzędu 35 procent w nakładach na badania i rozwój niezwiązane z obronnością - poziomu nienotowanego od pół wieku.
Reakcja Kongresu
Najczarniejsze scenariusze nie ziściły się dzięki wyzwaniom prawnym i postawie Kongresu, który w negocjowanych między partiami ustawach budżetowych utrzymał finansowanie nauki na zbliżonym poziomie. NIH ma otrzymać 48,7 mld dolarów, czyli o 415 mln więcej niż w 2025 roku. Spór o to, kto wyznacza kierunki badań - politycy czy środowisko naukowe - pozostaje jednak otwarty i będzie wracał przy kolejnych budżetach.
Dyskusja